Aylara Göre Beslenme Kılavuzu
Her insan vegan doÄŸar. Bebekler ilk altı ay sadece anne sütüyle beslenir ve altıncı aydan itibaren anne-babasının beslenme ve yaÅŸam tercihlerine göre alışkanlıklar geliÅŸtirir. Çocuklarını vegan beslemeyi tercih eden ailelerin, çocuklarını bir ÅŸeylerden mahrum bırakıyor düÅŸüncesi hayvansal gıdaların faydalı sanılıyor olmasından kaynaklanmaktadır. Bu da, bizden yıllarca saklanan gerçeklerin gün yüzüne çıkamamasındandır. DoÄŸduÄŸu andan itibaren vegan beslenmek, bir insanın kendi, yaÅŸadığımız gezegen ve üzerinde yaÅŸayan tüm canlılar için yapabileceÄŸi en güzel ÅŸeydir. Bunun aksini iddia edenler olsa da bir kaç temel bilgiyle, vegan beslenmek her yaÅŸtan insan için çok kolay ve tüm beslenme ÅŸekillerinden daha saÄŸlıklıdır.
Mucizevi Anne Sütü
Anne sütü, bir canlının hayatının ilk döneminde hayatta kalmak ve bundan sonraki dönemlere kendini hazırlamak için en büyük ÅŸansıdır. Her memeli canlının sütü yavrusu için ideal bir formüle sahiptir. Tam da bu sebeple hiç bir canlı baÅŸka türden bir canlının sütünden kendi için gerekli besinleri ideal ölçüde alamaz. Ayrıca her türün büyüme ve geliÅŸme hızı farklı olduÄŸundan sütün içeriÄŸindeki hormon ve protein yapısı farklıdır. Bu özellik, baÅŸka bir türün sütü insan için iyi bir formül gibi gözükse de kısa ve uzun vadede onarılamaz sonuçlar doÄŸurabilme riski taşımasına sebep olur. Bununla beraber dünyada artan süt talebini karşılamak için büyüyen endüstri sebebiyle diÄŸer sütü üreten canlının maruz kaldığı toksinlere de maruz kalmak, o sütün zararlarını da artırmaktadır.
Bir bebeÄŸin beslenmesinin temelini anne sütü oluÅŸturmaktadır. Bunun en önemli sebebi, bebeÄŸin ağız, diÅŸ ve bağırsak yapısının tüm gerekli besinleri almak için henüz hazır olmamasına baÄŸlı olarak annenin beslenmesiyle ÅŸekillenen anne sütüne bağımlı olmasıdır. Yani bebeÄŸin beslenmesi aslında annenin yeterli ve dengeli beslenmesine bağımlıdır.
​
Anne sütü, bebek için bu kadar kritik rol oynarken, çocuÄŸu biberona alıştırmak, emzirmekten sıkılmak veya baÅŸka sebeplere baÄŸlı olarak sütün kesilmesi/azalması, vegan olsun veya olmasın çocuÄŸun beslenmesinde elde edilen avantajı dezavantaja çevirecektir.
Bu sayfa, çocuklarını vegan beslemek isteyen anne-babalara gıda seçim ve zamanlamasında kolaylık saÄŸlamak için oluÅŸturulmuÅŸtur. Çocuk büyütmek her aile için ayrı bir maceradır, buna saygı duyuyoruz. BLW gibi bir metodla çocuk büyütmek isteyenlere neyi ne zaman yedirmeleri gerektiÄŸini söylemekten ziyade vegan beslenme açısından bir yol gösterici olma niteliÄŸi taşımayı hedeflemekteyiz.
Ä°lk 6 ay
Ä°lk 6 ay mucizevi ​anne sütü bebek için tek başına rakipsiz bir besindir. Doktorunuz aksini söylemedikçe anne sütünün yetersizliÄŸinden ÅŸüphe duymak yersizdir. Emzirmeyle ilgili dikkat edilmesi gereken bazı noktalar:
-
Annenin yeterli ve dengeli beslenmesi esastır. Annenin yediklerinin çocuÄŸa geçtiÄŸi unutulmamalıdır.
-
Çocukta doyma hissinin gelmesi ve zamanından önce aÄŸlamaması için son sütün verilmesi önemlidir.
-
Stres, uykusuzluk gibi vücudu yoran durumların süt kalitesini ve miktarını etkileyeceÄŸi unutulmamalı
-
Gündüz bebek sık ve az emzirilirse gece bebek de annede daha çok uyur ve anne rahat hisseder.
-
Emzirme ile ilgili hazırlıkları emzirmeye baÅŸlamadan önce tamamlayın.
Bu noktalar dikkat edilerek sürdürülen bir emzirme çocuÄŸa ilk 6 ay yetecek, ek gıdaya geçtikten sonra da en az 1 yıl, tercihen 2 yıl kaliteli bir destek sunacaktır.
6-9 ay
Bu dönemde temel besin hâlâ anne sütüyken ek olarak (%30) sebze ve meyve püreleri beslenmeye eklenir. Sebzeler piÅŸirilip püre haline getirilmelidir. YumuÅŸak meyvelerin kabuklarının soyulması, sert meyvelerin de soyulduktan sonra püre haline getirilmesi gerekmektedir. 7. aydan itibaren iyi piÅŸmiÅŸ ve püre haline getirilmiÅŸ baklagiller beslenmeye eklenebilir. 8. aydan itibaren evde sıktığınız meyve suları posalarıyla verilebilir. Püreyle beslenme sonrası (önce veren anneler de var) bebeÄŸin elle yiyebileceÄŸi boyutta küçük sebze, meyve veya ekmek parçaları gibi besinler de beslenmeye eklenebilir. Bu dönemde son olarak ezilmiÅŸ tam tahıllar beslenmeye eklenir. Her yeni beslemeye baÅŸlarken küçük bir kaşıkla baÅŸlanıp, bebek alıştıkça yavaÅŸ yavaÅŸ artırılmalıdır.
Ä°pucu Meyveden önce sebzelerle baÅŸlamanın sebzeye alışmada daha etkili olduÄŸunu söyleyen anneler var.
Bu dönemde anne sütü beslenmenin %60'ını oluÅŸturmalıdır. 6. aydan itibaren baÅŸlanan gıdalara ek olarak evde piÅŸen yemekler yiyebileceÄŸi ÅŸekilde çocuklara verilmelidir.
Ä°pucu Sebze köfteleri veya "smoothie"ler bebeklerin alışamadığı sebzeleri vermek için iyi bir yöntem olabilir.
9-12 ay
1 yaş ve sonrası
Bu dönemde hâlâ anne sütünün olması özellikle vegan beslenenler açısından önemlidir. Bir yaÅŸ itibariyle anne sütünün beslenmedeki yeri %40'lardadır ve gittikçe azalır ama yine de önemlidir. Anne sütü, sadece doÄŸal yapısı gereÄŸi deÄŸil, çocuÄŸun alamadığı besinleri annenin beslenmesi yoluyla takviye etme kolaylığı saÄŸladığı için de iÅŸleri çok kolaylaÅŸtırır. Bir yaşından sonra evde piÅŸen yemeklerle beslenmeye geçince çocuÄŸun beslenmesine edilen dikkat bir parça düÅŸebilir. Bu dönemde çocuk büyüdükçe ihtiyacı da artan bazı besin öÄŸelerine dikkat etmek gerekir:
-
Demir, kalsiyum ve çinkoyla birlikte hiç bir canlıda sentezlenmeyen besin öÄŸeleri olduklarından topraktan alınmaları gereklidir. Hayvanların kanında okside halde taşındıklarından hayvansal gıdalarla alınması çok kolay ama bir o kadar da risklidir. Bu yüzden alınması zor gibi düÅŸünülse de baÅŸta mercimek olmak üzere çoÄŸu baklagille, tam tahıllı ekmeklerle, nane-kimyon gibi baharatlarla ve hatta kuru fasulye pilav yiyerek bile kolaylıkla alınabilse de vegan veya vegan olmayan beslenmeyle çocuklarda demirin eksik kalması çok olasıdır. Bu yüzden 4. aydan itibaren her çocuÄŸa demir takviyesi önerilir. Lütfen doktorunuza danışmadan takviye kullanmayın.
Demir konusunda dikkat edilmesi gereken nokta, C vitaminiyle alındığında emiliminin arttığını ve yakın zamanda içilen çay ve kahve ile emiliminin azaldığını unutmamak. -
Kalsiyum süt ve süt ürünleri alınmadığı için yeteri kadar alınmadığı sanılır, oysa hayvansal besinler gibi asidik besinlerle beslenildiÄŸinde kemiklerimizdeki kalsiyumlardan da oluruz. Kalsiyum için hiç bir zaman baÅŸka bir canlının sütüne muhtaç deÄŸiliz. Semizotu-ıspanak gibi yeÅŸil yapraklı sebzeler, baklagiller, haÅŸhaÅŸ, kekik, nane, tarçın ve susam gibi evde her zaman bulunabilecek gıdalardan da alınabilir. Günlük kalsiyum ihtiyacı konusu tartışmalıdır. Günde 1000 mg alınmasını söyleyenler olsa da 650 mg'ın da yeterli olduÄŸunu savunan görüÅŸte çalışmalar vardır.
-
Çinko BuÄŸday, kabak çekirdeÄŸi, susam ve baklagillerde bulunur. Bu besinleri tüketirken mümkün olduÄŸunca az iÅŸlenmiÅŸ olmaları, çinkodan daha fazla faydalanılmasını saÄŸlar. ÖrneÄŸin beyaz ekmek yerine tam tahıllı ekÅŸi mayalı ekmekler tercih edilmelidir.
-
D vitamini doÄŸumdan itibaren günlük 5 mcg D vitaminine veya günde 10-15 dakika direkt güneÅŸ ışığı maruziyetine ihtiyaç vardır. BebeÄŸinizi öÄŸlenleri, sadece beziyle bir kaç dakika güneÅŸlendirebilirsiniz.
-
B12 vitamini doÄŸumdan sonra 2. haftadan itibaren günlük ihtiyaç 1 mcg civarındadır ve gittikçe artar. Çocukların B12 depoları yetersiz olduÄŸundan eriÅŸkinler gibi haftalık alım yetersiz kalabilir. Bu sebeple daha sık alım saÄŸlanmalıdır.
Besinleri hangi gıdalardan isterseniz alabilirsiniz. Ä°nternette hangi besinlerin hangi gıdalarda olduÄŸuyla ilgili sınırsız kaynak bulabilirsiniz. Sadece içerik olarak deÄŸil, yeni tarifler ve piÅŸirme ÅŸekilleriyle de ilgili hayal gücünüzün sınırlarını aÅŸacak yeni fikirlere açık olun.
ÇocuÄŸunuzun tıbbi takiplerini mutlaka düzenli yaptırın. Vegan veya vegan olmayan her türlü beslenmeye raÄŸmen çocuklar çok farklı sebeplerden (coÄŸrafi, genetik, ekonomik...) bazı besin öÄŸelerinden eksik kalabilir. Lütfen takviye konusunda doktorunuzla birlikte hareket edin.